Bir Ölümcül Hastalık : Sepsis

sepsis nedir nasıl bulaşır

Sepsis olarak adlandırılan hastalık tıp literatüründe ve halk arasında kan zehirlenmesi olarak bilinmektedir.

Peki gerçekte sepsis nedir, ne anlama geliyor, sepsis belirtileri nelerdir, bulaşıcı mıdır ve tedavisi mümkün müdür? Sepsis tekrarlar mı? Sepsis iyileşir mi? Sepsis tedavi edilebilir mi? Sepsis tedavisi ne kadar sürer? Septik şok nedir ve sepsisle ilgisi nedir? Tüm bu soruların cevaplarına ve genel olarak sepsis hastalığına birlikte göz atalım.

Sepsis Nedir?

Sepsis (kan zehirlenmesi), bir mikrobun kanda ya da dokularda çoğalması sonucunda ortaya çıkan vücuttaki hasar halini ifade eder. Sepsis, hayati risk taşıyan  bir enfeksiyondur ve yoğun bakım ünitelerinde ölümlerin en önemli sebebidir. Kana bakteri veya toksin karışmasıyla oluşan sepsis vakalarının sadece %50’isinde enfeksiyon etkenlerini tespit edilebilmektedir.

Sepsis Hastalığının Belirtileri
Sepsis Hastalığının Belirtileri

Sepsis Neden ve Nasıl Olur?

Sepsis hastalıklarının %40’ı akciğer enfeksiyonlarıyla başlayar ve idrar yolları enfeksiyonuda hastalığı tetikleyen önemli bir unsurdur. İnsan derisinde bulunan bir yaranın mikrop kapması nedeniyle enfeksiyon meydana gelmesi, apsenin patlaması sebebiyle iltihabın kana karışması, boğaz enfeksiyonu ve bağırsak iltihabı nedeniyle de septisemi oluşabilir. Uzmanlara göre diş iltihabı bile sepsise neden olabilir.

Özellikle ağır ameliyatlar sonrasında veya kemoterapide bağışıklık sisteminin zayıflaması halinde belli bir bölgedeki enfeksiyonun tüm vücuda yayılma olasılığı fazladır. Bakteriler kan dolaşımına girdikten sonra art arda organlara bulaşır ve zincirleme bir reaksiyona yol açarlar. Vücut, bakterilerin yayıldığını anladığındagranülositler, monositler, makrofajlar ve bağışıklık hücrelerini harekete geçirir. Bağışıklık hücreleri, yoğun miktarda TNF-Alfa ve IL-1 gibi uyarı maddeleri üreterek reaksiyonu kontrolden çıkarırlar. 

Akyuvarlar, bakterileri öldürmeye yardımcı olan zehirler (lökosit) salgılar. Fakat bu maddeler vücudun her yerindeki damarlara zarar verir, sıvı dokuya akar ve damarlar genişler. Kalp, düşen kan basıncını yükseltmek için daha fazla çalışır. Nabız yükselir, dolaşım sistemi çöker ve septik şok görülür. Organlara  kan ve oksijen gitmediği için böbrekler, bağırsaklar, karaciğer, akciğerler iflas eder ve hasta yaşamını yitirir.

Bazen vücut, enfeksiyona karşı koyabilmesine rağmen, enfeksiyona yol açan bakterinin salgıladığı toksinin kan dolaşımına girmesini önleyemez. Bu durum, kan zehirlenmesinin diğer bir çeşidi olan toksemiye sebep olur. 2 tür toksin mevcuttur. Biri bakteriler tarafından salınan toksin, diğeri ise  bakterinin  akyuvarlar ve antibiyotik tarafından tahrip edilmesi nedeniyle, bakteri hücrelerinin içinde doğal olarak bulunan toksinin kana karışmasıdır. Toksemi durumunda hasta genellikle antibiyotik kullandıktan sonra ilacın iyi gelmediğini belirtir. Ancak bunun asıl nedeni ilaçtan çok, toksinlerin salınmasıdır.

Sepsis Belirtileri Nelerdir

Ateş, üşüme, vücut ağrıları, mide bulantısı, kusma, baş dönmesi ve sersemlik hissi gibi belirtilere neden olur.

Hastalığın; sepsis, ciddi sepsis ve septik şok olmak üzere 3 aşaması vardır. İlk aşamada 38,5 derece üstü ya da 35 derece altı ateş, dakikada 90’dan fazla nabız, dakikada 20’den hızlı solunum sayısı görülür. İkinci aşamada bu belirtilerin yanısıra idrar azalması ciltte lekeler, zihinsel işlevlerde ani değişmeler, solunum güçlüğü ve anormal kalp ritmi ortaya çıkar. Son aşama olan septik şokta ise bunlara ek olarak kan basıncında aşırı düşüş meydana gelir. Yaygın enfeksiyon tüm vücuddaki her ince damarların pıhtılaşarak tıkanmasına neden olur. Küçük pıhtılar oksijenin organlara ulaşmasını engelleyerek organ yetmezliğine ve kangrene sebep olabilir. Sepsis’i olan hastaların % 15’inin, ciddi sepsis ya da septik şok’a girenlerin ise % 50’sinin hayati riski bulunur.

Sepsis’i Kolaylaştıran Etkenler;

•İmmun sistemde eksiklik

•Hastanede uzun süre kalan hastalar

•Diabet, siroz, renal yetmezlik gibi altta yatan hastalıklar

•Sonda, kateter, solunum tüpü, eklem protezi gibi invazif cihaz takılı olan kişiler

•Steroid tedavisi, kemoterapi

Ölümcül Sepsis Hastalığı

Sepsis Hastalığının Teşhis Edilmesi

Kan değerleri hastalığın önemli bir göstergesidir. Örneğin lökositlerin (akyuvarların) sayısında artma olmaktadır. Hemokültür, kanda hastalığa yol açabilecek mikroorganizmaların bulunduğunu göstermek amacıyla hastadan alınan kan örneğinin uygun besiyerine ekilerek mikroorganizmanın üretilmesi işlemidir. Bakteriyemi ve sepsis vakalarında etken mikroorganizmayi tespit etmek için kan kültürü yapılır.

Ateşli ya da titreme döneminde günde en az 3 defa 10 ml kan, özel besiyeri şişelerine alınarak ve acil olarak laboratuara gönderilir. Kateteri olan bir hasta söz konusu ise hemokültürün biri kateterden alınır ve ilgili laboratuvara bildirilir. C-reaktif protein (CRP) ve kalsitonin sepsis tanısında ve tedavinin izlenmesinde önemli göstergelerdir. Prokalsitonin, CRP’ye göre daha çabuk yükselen ve nisbeten inflamasyon gerilerken daha erken azalan bir parametre’dir. Bir tiroid bezi hormonu olan Procalciton, sepsis hastalarının kanında, hastalığın erken evrelerinde tespit edilmektedir. Sağlıklı insanın kanında ise bu hormon bulunmamaktadır.

Sepsis Nasıl Bulaşır? Bulaşıcı mıdır?

Sepsis son derece bulaşıcı bir hastalıktır. Aşağıda sıralanan birçok sebepten ötürü hastalık taşıyan kişiler tarafından bulaştırılabilir.

Sepsis hastalığı bulaşıcı bir hastalıktır.

– Bir hastanın öksürüğüne, hapşırığına maruz kalınmasıyla
– Hastanın bardağının, çatalının, tabağının kullanılmasıyla
– Hastayla çok yakın fiziksel temas kurulmasıyla
– Meyve ve sebzelerin yıkanmadan tüketilmesiyle
– Kirli suların içilmesiyle
– Kan yoluyla.

Sepsis; aşı, antibiyotik ve yoğun bakım tedavilerine rağmen bile enfeksiyon kaynaklı ölümlerin en sık görülme nedenidir. Dünyada her üç saniyede bir kişi, sepsis nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Sepsis, her yıl prostat kanseri, meme kanseri ve HIV/AİDS’in toplamından daha fazla ölüme sebebiyet verebiliyor. Sepsis olan hastaların %30-60ı hastanede hayata veda ediyor.

Nasıl Tedavi Edilir?

Klinik ve mikrobiyolojik verilerin hızlı ve dikkatli incelenmesi sonucunda geniş spektrumlu antibiyotik tedavisine başlanır. Tedavi süresi klinik yanıt ve patojene bağlıdır. Hasta şokta ise kan dolaşımı düzenlenmesi, sıvı verilmesi ve yapay solunum gibi yoğun bakım programı uygulanır. Tokseminin tedavisi ise daha zordur. Antibiyotiklerle bakteriler öldürülebilir, fakat toksinlerin antitoksinlerle etkisiz hale getirilmesi gerekir. Hastanın nasıl bir reaksiyon göstereceği bilinemeyeceği için çok dikkatle kullanılmaları gerekir.

Sepsis Hakkında Video


Sepsis hastalığı ile ilgili hazırlanan bu yazı bir takım alıntılar içermektedir.

Bu yazıda sunulanlar ön bilgi amacıyla hazırlanmış olup kesinlikle tanı ve tedavi tavsiyesi değildir. Sepsis hastalığı ile ilgili şüpheniz varsa en kısa zamanda uzman hekimlere başvurmalısınız.



Soru, görüş, öneri ve yayınlanmasını istediğiniz yazı ve makaleleriniz için yorum bırakabilir veya info@metabilgi.com adresi üzerinden iletişime geçebilirsiniz.

Sosyal

Dr. Cem Tonika

Tıp Doktoru, Araştırmacı, Yazar at Meta Bilgi
Dr. Cem C. Tonika, 1984 Selanik doğumlu genel cerrahi ve anestezi uzmanlık alanına sahip tıp doktoru.

15 yılı aşkın süredir tıp alanında hizmet veren Dr. Cem Tonika, tıp, medikal ve sağlık alanlarında birçok bilimsel makale yayınlamıştır.

Dr. Cem Tonika, Meta Bilgi ve diğer bloglar üzerinden yayınladığı yazılarda toplumsal farkındalık yaratma ve sağlık, tıp alanlarında genel bilgi vermek amacıyla toplum yararına çalışır. Makale ve içeriklerinde doktor, ilaç ve tedavi tavsiyesinde bulunmaz, tanı ve teşhis koymaz, kişisel hayatı ve sağlığı tehlikeye atacak hiçbir ibare ve ifade kullanmaz.
Dr. Cem Tonika
Sosyal

Latest posts by Dr. Cem Tonika (see all)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir