Tarihin Canlı Kanıtı : Güneş Saati Nedir?

güneş saati nedir

Sonsuz ışık ve sıcaklık kaynağı güneş günlük hayatta birçok amaca hizmet için kullanılmaktadır.

Bu konumuzda güneşin cisimler üzerinde oluşturduğu gölgesinden zamanı anlamaya yarayan ve yüzyıllar öncesine dayanan güneş saatinden bahsedeceğiz.

Güneş saati, zamanı güneşin konumuna göre ölçmeye yarayan alettir.

Genel olarak rastlanan güneş saati tasarımlarında, dikey olarak yerleştirilmiş bir çubuğun veya cismin gölgesi, yatay yerleştirilmiş bir yüzeyde günün saatlerini gösteren kadrana düşer.

Güneş semanda ilerledikçe, çubuğun ucu değişik saat çizgilerine eşit gelecek şekilde hareket eder.

İnsanoğlu başlangıçtan bu yana ‘vakit’ denilen anlaşılması güç fakat bir o kadar da ihtiyaç duyulan  kavramla boğuşmuş, yıldızlara ve güneşe bakarak zamanın dilimlerini anlamaya ve hesaplamaya uğraşmıştır.

Önceleri  insanlar için yalnızca yağmurun, karın, soğuğun, sıcağın zamanını bilmek  yetiyordu. Mevsimler insanların hayatlarını yönetip, hasat zamanını, göç zamanını, barınma zamanını söylüyorlardı. Gittikçe daha küçük zaman birimlerine ihtiyaç duyan insan, senesi aylara ve haftalara bölmeye başladı.

güneş saati çeşitleri
güneş saati çeşitleri

Zamanın geçişinin en bariz göstergesi olan gün, güneş doğunca başlıyor ve çalışma müddeti aydınlık zamanı kaplıyordu. İnsanların geceyi gündüze benzer kılma gayretleri, günü daha küçük zaman birimlerine ayırmayı gerektiriyordu. Dakika ve saniyeler daha modern dönemlerin ürünü olmakla beraber, insanlar günü birkaç bölüme ayırmaya çalıştılar ve gittikçe daha küçük vakit dilimlerine ihtiyaç duymaya başladılar.

Güneş Saatinden Kol Saatine Zamanın Evrimi

Tarihten günümüze büyük uğraşlar nihayetinde kolumuza taktığımız bu saatlerin , vakit içersindeki  yolculuğunu çoğumuz unutmuşuzdur. Mekanik  veya elektronik saatlerden çok çok önce su saatleri, kum saatleri, mum saatleri, güneş saatleri ve daha pekçok alet kullanılmıştır vakiti ölçmek için. Bunların arasında güneş saatleri vakit olgusunda son adım olmuştur. Güneş saatlerini tüm topluluklar ve dinler kullanmıştır. Bilhassa Osmanlı dönemi ve öncesinde  İslamiyet’in iman vakitlerinin güneşe göre dilimlenmiş olması güneş saatlerini oldukça ehemmiyetli kılıyordu.

Son zamanlarda  iman vakitleri hali hazırda güneşe göre ayarlanıp kolumuzdaki saate göre uyarlanmaktadır. Ama mekanik saatlerin çıkışından sonra güneş saatleri de, tarihin ve kültürümüzün sayfaları arasında unutulmuştur.

Biz bugün bu sayfaları açıp bu parçaları günümüze de taşımayı amaçlıyoruz. Çalışmalarımızı prensip olarak o günkü kavramlara bağlı kalacak şekilde oluşturuyoruz. Güneş saati  iyi derecede astronomi, matematik, coğrafya ve sanat bilgisi ile kimi temel bilgilerin tek bir çatı altında toplanmasıyla alana getirilir.

Geçmiş Tarihte Güneş Saati Yapımcıları

Tarihte güneş saati yapımcıları saatin başlangıç mertebesinden sonuna kadar yalnızca kendi bilgi ve çalışmaları ile güneş saatini oluşturuyorlardı. Bunun neticesinde ortaya hem görsel hem de işlevsel bir yapıt çıkıyordu. Son zamanlarda dünya genelinde  parmak ile sayılabilecek profesyonel güneş saati ustaları da bu ananeye bağlı kalarak çalışmaktadır. 

Güneş saatlerinin tabiat şartlarına dayanıklılığı , tabii ve olası olduğunca sağlam ve yekpare malzeme kullanımı, bölgeye ve  kişiye özel görsellik yaratılması, yaptığımız bir saatin kopyasını yapmamak gibi temel prensipleri her zaman için uygulamaktayız. Güneş saatleri kültürümüzün bir parçası olmakla birlikte, bizi bilgilendirmeyi ve zaman ile ilgili temel kavramları öğretmeyi de amaçlamaktadır.

Bir güneş saatinin kadranı üzerindeki bilgileri okumak ilk başta zor gelebilir ama öğrendikten sonra kolumuzdaki saat kadar kolay okuyup anlamak ve daha çok bilgi edinmek mümkündür.

Emelimiz bu sanat dalını Türkiye’de yaygılaştırmak geçmişten kalan bu değerli kalıntımıza sahip çıkmaktır. 

Güneş Saatleri Nerelerde Bulunur

Artık güneş saatlerini yalnızca müzelerde ve savunma altındaki alanlarda değil, tüm mekanlarda görebilirsiniz.

Bahçelere, parklara, okullara,  otellere ve tüm özel mekanlara koyabileceğiniz güneş saatlerini sizlerin beğenisine sunuyoruz. Görsel, işlevsel ve kültürel açıdan zengin olan güneş saatlerimiz şahsi zevklere veya kurulacağı bölgenin mahalli, tarihsel ve turistik  özelliklerine göre tasarlanmaktadır.

Doğa şartlarına dayanıklı malzemeler kullanılarak yapılan saatlerimiz gerçek birer sanat eseri gibi işlenmektedir. Bu saatleri  dilediğiniz yere koyarak tarihin ehemmiyetli bir sayfasını günümüze yansıtabilirsiniz.

Güneş Saatini İlk Kim Bulmuştur

M.Ö Mısırlılar  güneşin her gün belli zamanda doğup battığını farketmiş ve doğma, batma vakitlerini  atayabilmek için Güneş saatini bulmuşlardır. Güneş saatinin çalışma prensibi güneşin gökteki hareketine dayanmaktadır. Dik bir çubuğa düşen gölgenin verdiği bilgi, vakiti başka bir deyişle saati göstermektedir. Bu çubuğa gölge çubuğu yada gnomon da denilmektedir.

Güneş saatini ilk Mısırlılar bulmuş olsa da geliştiren Yunanlılardır ve İslamiyetin gelişi ile Müslümanlarda namaz zamanlarını atamak için güneş saatini kullanmışlar ve geliştirmişlerdir. Pek çok tarihi caminin duvarında güneş saatine rastlamak olasıdır.

Dünyada en çok güneş saati bulunan şehir İstanbul’dur.

Güneş saati bulunan bazı camiler ise şöyledir;

  • Süleymaniye camii
  • Fatih Camii
  • Sultan Ahmet camii
  • Büyük valide camii
  • Laleli camii
  • Safranbolu Güneş Saati

Safranbolu’da Bulunan Eşsiz Güneş Saati

Karabük ili, Safranbolu ilçesinde bulunan Köprülü Mehmet Paşa Cami’nin avlusundadır. Etrafı demir parmaklıklı muhafaza içindedir ve taş bir kaide üzerine oturtulmuştur. Arapça rakamlarla günün saatini gösterir. Onar dakikalık zaman dilimlerine ayrılmıştır.

Safranbolu Tarihi Güneş Saati
Safranbolu Tarihi Güneş Saati

Mermere çakılı pirinç saçtan bir üçgen üzerinde yansıyan güneş ışığının gölge düşümüyle saati doğru olarak okumak mümkündür. Zaman içerisinde güneş saatinin üzerindeki ağaçlar budanırken, yukarıdan düşen bir ağaç dalı rakamları gösteren mermeri kırmıştır.

Safranbolulu bir saatçi ustası olan Mustafa Yapıcı, mermer üzerindeki çizgi ve rakamları eski haliyle yaparak yerine oturtmuştur.

Güneş Saati Yapımı

Güneş saatinin yapılışı ve çalışma şekli

Güneş saatini kendiniz yapmak isterseniz güneşi kolayca göreceğiniz bir yere çıkmalısınız.

güneş saati nedir nasıl yapılır
güneş saati nedir nasıl yapılır

Teras yada balkonda güneşin dik açıyla geldiği bir noktaya koyacağınız beyaz bir kağıdın tam ortasına bir çubuk yada kürdanı oturtup, belli aralıklarla çubuğun kağıtta bıraktığı gölgeyi kağıt üzerinde işaretleyerek güneş saatinizi ele geçirebilirsiniz.

En az yarım gün süresince bu takibi yaparak doğru neticeye erişebilirsiniz.

Güneş Saati Yapımında Kullanılacak Malzemeler

  • Cetvel
  • Karton
  • Makas
  • Kalem
  • Yazı kalemi
  • Saat

Güneş Saati Yapılışı

Güneş saatini yapmak için öncelikle kartonumuzu yuvarlak bir şekilde kesmemiz gerekmektedir. Saati örnek olarak o şekilde kesin ardından cetvelden yardım alarak orta noktasına kalemi yerleştirin. Saat gibi rakamları yazmanız gerekmektedir.

Güneş saatinin kullanımında bilmeniz gereken coğrafi kuzeye doğru 12 olmak zorundadır. Güneşin gölgesine göre daha önce çizdiğimiz karton saati gösterecektir.

güneş saatinin yapılışı ve çalışma şekli
güneş saatinin yapılışı ve çalışma şekli

Ayrıca Bakınız : Safranbolu Nasıl Bir Şehirdir?


Metabilgi tarafından yayınlanan “Güneş Saati Nedir? Nasıl Yapılır ve Ne Amaçla Kullanılır?” başlıklı bu yazı birtakım alıntılar içermektedir.


Soru, görüş, öneri ve yayınlanmasını istediğiniz yazı ve makaleleriniz için yorum bırakabilir veya info@metabilgi.com adresi üzerinden iletişime geçebilirsiniz.

Sosyal Medya

Meta Bilgi

Araştırma Grubu at Metabilgi
2018 yılında yayın hayatına başlayan metabilgi.com üzerinde internet mecrasında bulunan birçok farklı alandaki bilgiyi derleyerek en sade ve anlaşılır biçimde ziyaretçilerine aktarmayı amaçlayan araştırma ve gözlem topluluğudur.
Sosyal Medya

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir