Diksiyon Nedir? Ne Anlama Gelir?

Diksiyon Nedir Kısaca

Türk Dil Kurumuna göre (TDK) diksiyon, seslerin, sözcüklerin, vurguların, anlam ve coşku duraklarının hakkını vererek söyleme biçimi. olarak tanımlanmaktadır. Peki Diksiyon Nedir? Ne Anlama Gelir? ve Nasıl Geliştirilir? birlikte inceleyelim.

Diksiyon kelime kökeni anlam ve etimolojik olarak Fransızca kökenli bir sözcüktür.

Sözlüklere bakıldığında, diksiyon konusunda, birbirini tamamlayan, birbirine yakın tanımlarla karşılaşılır: “Konuşulan dilin incelenmesi ve kullanılması; seslerin, sözcüklerin, vurguların, anlam ve heyecan duraklarının hakkını vererek söyleme” “Kelime seçimi, söz tarzı, ifade, üslup’ “Bir şiiri, bir nutku, bir piyesteki rolü; söylemek, okumak tarzını belirten sanat” “Tiyatro ve benzeri sözlü edebiyat ürünlerinde, dilin müzik karakterini en büyük başarı ile yaşatabilme yeteneği” gibi tanımlar diksiyonun açıklamalarından bazılarıdır.

diksiyon nedir kuralları nelerdir
Diksiyon nedir kuralları nelerdir

Bu ve benzeri tanımlar, diksiyon konusunda genel bir düşünce verseler de, yapılacak bütün çalışmaları daha iyi kapsamına alabilecek yeni bir tanıma ulaşmak yararlı olacaktır.

Diksiyon kısaca söz söyleme sanatıdır.

Öncelikle diksiyon, “söz söyleme sanatı”ndan çok “sözcüğün söylenmesi” olarak anlaşılmalıdır. Çünkü, “söz söyleme”yi ancak sözcüğün iyi söylenmesi üstün bir düzeye yükseltebilir.

Sözgelimi, hatiplik sanatının başka yönlerinde ustalaşmış kimseler, boğumlanmadan tonlamaya kadar birçok kusurlarla alkış toplayabilmektedirler. Ama eğitilmiş bir dinleyici için bu alkışların çoğu yersizdir. Böyle bir durumda alkışı toplayan. konuşmanın gerçek gücü değil, dinleyiciye duygu, düşünce, coşku ve belki de eğitim düzeysizliği yönünden yaklaşılmış olunmasıdır.

Konuşmaları çok kusurlu kimi solistlerin kendilerini takdim ederken çılgınca alkışlanmaları, konuşmalarının dinlenmesinden değil, dinlenmemesindendir. Söz söyleme kimi zaman kaba bir etki-tepki ilişkisi yaratabilir. Ama estetik bir etki yaratabilmek için sözcüklerin güzel söylenilnesi gerekir. Sözlü anlatım biçimlerinin tümüyle ilgili bir diksiyon anlayışına ulaşabilmek için, sözcüğün salt dural anlamına değil, sözdizimi ya da metin içinde büründüğü devimsel ve yeni içerikli anlamına da dikkat edilecektir.


Sözcük Nedir? Diksiyonda Sözcüğün Önemi

Sözcük insanın dil yeteneğinin doğal bir sonucudur. Başlangıçta kullanılan mimik, jest, ünleme biçimlerinden sonra, dilin gerçekliği anlamlı sözlere dönüştürınede kullandığı temel birimdir. Gerçekliğin sayısız çeşitlenmelerinin anlatımı sözcüklerle sağlandığına göre, dilin kullanımı da sözcüklerin kullanımı demektir.

Ancak, sözcük kendi başına dural bir anlam taşır. Eylemler bile, adlarıyla anıldıkları zaman mastariara hapsedilmiş gibidirler. “Gelmek” mastarı, bir eylemin kavram olarak genellenmiş, durallaşmış niteliğini dile getirir. Ama “geliyor” eylemi devimsel bir niteliği anlatır. ”Masa” dendiğinde de, akla genel bir masa kavramı gelir.

“Masa devrildi:’ tümcesindeyse, bilinen bir masaya dair yeni bir değişim anlatılmış olur. Öte yandan sözcükler, sözdizimi içinde çok değişik düşünce, duygu ve duyarlıkla yüklenebilirler. Hatta aynı sözcük, değişik ton ve vurgu ya göre değişik anlamlarla yüklenebilir. Bu nedenle sözcüğün söylenmesi, salt dural anlamina göre değil,· kullanıldığı yerlerde kazandığı anlamlara göre olmaktadır.

Demek ki sözcükler, sözdizimi ve metin içinde kazandıkları özelliklere uygun olarak sesletilmelidirler. Sözcüğün hece ve seslerden oluştuğu çokça söylense de bu, sözcüğün anlamının hece ve seslerin toplamıyla açıklanabileceğini göstermez. Kök ya da ek durumundakilerden kimileri dışında sözcük hecelerinin belirgin bir anlamı olduğu söylenemez. Öte yandan seslerde anlam aramak da onların değil, sözcüğün anlamından ötürü düşünülebilir.

Su da, Üçok’un belirttiği gibi, olsa olsa “nisbi bir mana” 1 olabilir. İleride de görüleceği üzere, yaratıcı şair ya da yazarların içeriklerini anlatının ses öğesine kadar yayabilmesi mümkündür. Böyle durumlarda ses ve hecelerde göreli anlamlar ayrıca aranabilir ve seslendirseler ona göre yapılabilir.

Diksiyon konusunda anlamın önemsenmesi zorunludur.

Belirtilen özel durumlar dışında ses ve hecelerde anlam aramanın gereği yoktur. Anlam sözcüğün bütünlüğünde ve kullanıldığı metnin özelliğine göre düşünülecektir. Ama örneğin “şarıltı” gibi bir sözcükte ş-a-r-ı-l- ya da şarıl ses ve hecelerinin “nisbi” anlamını düşünmek mümkündür. Buna karşın, burada da anlamın sözcüğün bütünlüğün- · de aranması gerekir. Özellikle /ş/ sesi ve /şa/ hecesinin suyun sesine öykünmeyi aniatmada işlevi olduğu bellidir. Ama bunların sözcük olarak bütünleşmesi gerekir. Çünkü, aynı ses değerlerine sözgelimi ”şaşı” gibi bir sözcükte de rastlanabilir.

Öyleyse, diksiyonun en önemli konularından biri olan boğumlanma, sözcüğün belirginleşmesine yardımcı olmaktadır. Ama bu, seslerin anlamlı oluşlarından değil, sözcüğün zorunlu öğeleri oluşlarındandır. Anlaşılacağı gibi, sözcüğün sesletilmesi, boğumlanma dışında birçok sorunu da gündeme getirmektedir. Bunlar, anlam ve içeriksel işileve uygun vurgu, ton, bükümleme; fonemlerin incelme kalınlaşma, uzama kısalma durumları; söz noktalaması ve seslendirmeyi uygun biçimde tamamlayan mimik, tavır gibi sorunlardır.

Anlatılan ve gösterilen bilgileri şöyle bir tanımın kapsamına almak, konuyu bütünlük içinde kavrama yönünden yararlı olacaktır: Diksiyon; konuşulan bir anadilde ya da bir dilde, sözcüklerin dural anlamlarına ya da metin içinde kazandıkları içeriksel niteliklere göre, gerekli boğumlanma, söyleyiş, soluk baskısı, şiddet, yükseklik, akış ve tempo içinde sesletilmesi becerisidir. Jest, mimik, tavır gibi hareketler ise bu beceriye dıştan katılırlar.


Diksiyon Nedir? başlıklı bu yazı birtakım alıntılar içermektedir.


Unutmayın, bilgi paylaştıkça çoğalır!

Küçük Bir Dipnot;

Bizler, metabilgi ekibi, özgün ve derleme olarak iki farklı şekilde içerik üretiyoruz ve yayınlıyoruz. Hak ve telif sahipleri kendi içeriğinin kopyalandığını veya izinsiz kullanıldığını düşünüyorsa, söz konusu içeriğin altına yorum olarak bu durumu bildirebilirler. Uzman ekibimiz gerekli düzeltme ve tekzip ile gereğini yerine getirecektir.


Ayrıca bakınız : Distopya ve Ütopya Nedir?


Ayrıca bakınız : Fosil Ne Anlama Geliyor ve Nasıl Oluşur?


Ayrıca Bakınız : Hepa Filtre Nedir ve Nerelerde Kullanılır?


Soru, görüş, öneri ve yayınlanmasını istediğiniz yazı ve makaleleriniz için yorum bırakabilir veya info@metabilgi.com adresi üzerinden iletişime geçebilirsiniz.

Sosyal Medya

Meta Bilgi

Araştırma Grubu at Metabilgi
2018 yılında yayın hayatına başlayan metabilgi.com üzerinde internet mecrasında bulunan birçok farklı alandaki bilgiyi derleyerek en sade ve anlaşılır biçimde ziyaretçilerine aktarmayı amaçlayan araştırma ve gözlem topluluğudur.
Sosyal Medya

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir